Przejdź do treści
Silna Rzeczpospolita

Obszary państwa · 7 z 12

Sądy i prokuratura

Ile naprawdę trwa sprawa i gdzie dokładnie ginie czas — od wpłynięcia do prawomocnego końca?

Na wyrok czeka się coraz dłużej, niezależnie od tego, kto kieruje resortem. Dla małej firmy rok w sądzie to rok zamrożonych pieniędzy, których nie da się ani zainwestować, ani wypłacić. Dla rodziny w sporze o alimenty albo o mieszkanie — rok życia w zawieszeniu.

Mierzy się liczbę spraw załatwionych, a nie czas od wpłynięcia do prawomocnego końca. Sprawa przekazana do innego wydziału znika ze statystyki, choć człowiek czeka dalej. Te same dane wprowadza osobno policja, prokuratura i sąd, a za zaległości nie odpowiada nikt, kto byłby z nich rozliczany.

Spór o to, kto kontroluje sądy, trwa od dekady i nie skrócił ani jednej sprawy. Organizacja pracy i niezależność orzekania to dwie różne rzeczy. Trzeba je mierzyć osobno, żeby rozmowa o terminach nie zamieniała się w rozmowę o polityce.

W liczbach

Skala problemu

W 2025 r. na rozstrzygnięcie w sądzie okręgowym czekano średnio 12 miesięcy — o miesiąc dłużej niż rok wcześniej. Sprawy cywilne wydłużyły się z 10,2 do 11,9 miesiąca, karne z 9,1 do 9,8, gospodarcze z 12,6 do 13,1.

Źródło: Ile czekało się na wyrok sądu w 2025 r. — Rzeczpospolita · sprawdzono 2026-09-09

W sądach rejonowych czas trwania postępowania wydłużył się w ciągu piętnastu lat z 3,9 do 6,1 miesiąca.

Źródło: Wydłuża się czas postępowań sądowych — Bankier.pl · sprawdzono 2026-09-09

Bolączki

Co boli ludzi w tym obszarze

Każda udokumentowana w źródłach. Wszystkie bolączki według poziomu — od gminy po państwo →

Księgi wieczyste: zaległości wróciły Pozostałość spraw KW: 298 382 (2015) → 1 884 313 (2019) → 966 138 (2023) → 1 065 874 (2024) → 1 606 217 (2025); wpływ 5 240 089 i załatwienie 4 699 746 w 2025 r.; średni czas 3,0 mies. Pomiar i dane · Estymacja · Sterowanie · Optymalizacja · Sztuczna inteligencja Na opinię biegłego czeka się miesiącami, a biegłych brakuje IEM w Łodzi średnio 4,5 mies. (2022), inne podmioty „kilkanaście miesięcy” (MS, 2023); 63% respondentów niezadowolonych z procedury wpisu na listę biegłych, 94% ocenia fachowość jako średnią lub słabą (badanie IES, za OSR UD265); ogólnopolskich danych o czasie zleceń brak. Pomiar i dane · Estymacja · Optymalizacja · Sztuczna inteligencja Obciążenie sądów jest nierówne, a etaty dzieli się bez modelu Rozpiętość średniego czasu trwania między sądami w 2022 r.: 4,3 mies. (SR w Lipsku) – 16,8 mies. (SR dla m.st. Warszawy); odrzucone wnioski o etaty sędziowskie: od 50% (I półr. 2023) do 84,9% (2018); 9934 obsadzone etaty sędziowskie i 560,9 sprawy na sędziego w 2025 r. Pomiar i dane · Estymacja · Sterowanie · Optymalizacja Sprawy trwają coraz dłużej, a zaległości znów rosną Średni czas trwania (wybrane kategorie, I instancja): 4,2 mies. (2015) → 7,1 (2021) → 6,5 (2025); sądy okręgowe 8,4 → 12,1 mies.; sprawy >12 mies.: 5,8% → 11,3%; sprawy niezałatwione: 3,63 mln (2024) → 4,39 mln (2025); uwzględnione skargi na przewlekłość: 9,9% → 23,0%; rekompensaty za przewlekłość 4,3 mln zł (2013) → 6,3 mln zł (2022). Pomiar i dane · Estymacja · Sterowanie Tymczasowe aresztowanie trwa długo, a odsetek najdłuższych rośnie Sądy okręgowe, koniec 2025 r.: 2200 aresztowanych, w tym 485 ponad 2 lata (22,0%; 12,5% w 2017 r.); średni czas aresztu 15,1 mies. (13,2 w 2017 r.); zażalenia w 2025 r.: 1651 wniesionych, 16 uwzględnionych. Pomiar i dane · Estymacja · Sterowanie

Co zmienia technologia

Pomiar, model, decyzja, poprawka

Każde zastosowanie jest oznaczone narzędziem, z którego korzysta. Czym te narzędzia są →

Pomiar i dane

Czas liczony dla człowieka, nie dla wydziału

Od wpłynięcia do prawomocnego końca, w medianie i w 90. percentylu, dla każdego sądu i rodzaju sprawy. Średnia ukrywa postępowania, które trwają latami — a to one niszczą zaufanie.

Estymacja

Porównanie sądów z korektą o trudność spraw

Sąd, który dostaje dużo spraw skomplikowanych, nie może wypadać gorzej tylko dlatego, że bierze trudne sprawy. Model koryguje wynik o strukturę wpływu — tak jak szpitale porównuje się z uwzględnieniem stanu pacjentów.

Estymacja

Prognoza zatorów

Z wpływu spraw, obsady i tempa rozpoznawania model kolejki przewiduje, gdzie za pół roku powstanie zator — zanim kalendarz rozpraw się zapcha. Ludzi da się wtedy przesunąć, zanim obywatel to odczuje.

Sterowanie

Zaległości z właścicielem i pętlą zwrotną

Ktoś odpowiada za kolejkę w każdym sądzie i co kwartał widzi, czy podjęte działania ją skróciły. Jeżeli nie — zmienia działanie, zamiast czekać na kolejną nowelizację procedury.

Optymalizacja

Obsada dobrana do wpływu spraw

Etaty orzecznicze i urzędnicze rozdzielone tam, gdzie każdy dodatkowy etat skraca kolejkę najbardziej. Wąskim gardłem nie zawsze jest sędzia — bywa nim sekretariat, biegły albo doręczenie, i model pokazuje, które z nich.

Sztuczna inteligencja

Wspólne akta cyfrowe i porządek w dokumentach

Jedne akta dla policji, prokuratury i sądu, dane wprowadzane raz. Sztuczna inteligencja pomaga porządkować obszerne akta, streszczać je i wyszukiwać dokumenty. Nigdy nie proponuje treści rozstrzygnięcia.

Mierniki

Po czym poznać, że działa

Wartości docelowej nie wpisujemy, dopóki nikt jej nie policzył. Pusta rubryka z opisem, skąd wziąć dane, jest uczciwsza niż liczba z sufitu.

Co mierzymyCelSkąd dane
Mediana i 90. percentyl czasu od wpłynięcia do prawomocnego zakończenia, według rodzaju sprawy i sądu do policzenia statystyka sądowa MS
Odsetek spraw przekraczających rozsądny termin do policzenia statystyka sądowa MS
Odsetek orzeczeń uchylonych w drugiej instancji do policzenia statystyka sądowa MS

Gdzie technologia musi się zatrzymać

  • Mierzymy organizację pracy, nigdy treść orzeczeń. Żaden wskaźnik nie może oceniać, jak sędzia rozstrzyga — inaczej staje się narzędziem nacisku.
  • Miernik czasu bez miernika jakości produkuje pośpieszne wyroki. Dlatego czas idzie zawsze w parze z odsetkiem uchyleń.
  • Sztuczna inteligencja nie pisze wyroków i nie podpowiada rozstrzygnięć. Decyzja i jej uzasadnienie należą do sędziego.
  • Algorytmiczna ocena ludzi — na przykład prognoza, kto popełni przestępstwo ponownie — nie jest tu zastosowaniem, tylko zagrożeniem. Przenosi uprzedzenia zapisane w danych na konkretne osoby.

Gdzie to już działa

Problem jest rozwiązywalny

Nie po to, żeby kopiować — warunki są różne. Po to, żeby nazwać mechanizm, który gdzie indziej zadziałał.

Estonia

Najkrótsze albo prawie najkrótsze postępowania w Unii — w pierwszej instancji Estonia ustępuje tylko Danii. Sąd, policja, prokuratura i więziennictwo korzystają z jednych wspólnych akt cyfrowych: dane wprowadza się raz, a strony na bieżąco widzą stan swojej sprawy.

Źródło: System e-File — e-Estonia · sprawdzono 2026-09-09

Sprzężenia

Tego obszaru nie da się naprawić osobno

  • Prawo i przewidywalność Każda nowelizacja procedury wymaga ułożenia praktyki od nowa i na krótko spowalnia to, co miała przyspieszyć — sprawność sądu zaczyna się od stabilności przepisów.
  • Nominacje, kadry i uczciwość Wykryte nadużycie ma skutek tylko wtedy, gdy sprawa kończy się w rozsądnym czasie, a prokuratura jest niezależna w konkretnej sprawie i rozliczana jako instytucja.
  • Urzędy i sprawy obywatela Część spraw trafia do sądu tylko dlatego, że urząd wydał błędną decyzję — każde uchylenie jest dla urzędu sygnałem zwrotnym, który dziś przepada.

Mapa wszystkich powiązań →

Znasz ten obszar od środka?

Jeśli wiesz, gdzie tu naprawdę traci się czas i pieniądze — albo umiesz to policzyć — jesteś osobą, której szukamy.